Dagiti Ilocano Idiay Mindanao

 

PALAWAG:  Diak koman ipablaaken ta 2005 pay laeng daytoy nga interview kenni Bokal Lemuel Gacula (Tubo ti Candon ti puonna ngem agnanaeddan idiay Saranggani Mindanao idi immay daytoy naki-fiesta iti Candon.  Diak pay ngamin siguradon no Mayor iti Maitum ken Kiamba dagiti nadakamat a mangituray idi kadagiti nasao nga ili.

             Daytoy nga interview ti nangibasarak iti saritak a “TUGOT” a nangabak iti maikaddua a gungona iti Palanca Awards 2006.  Nasarakak daytoy nga interview a nailanad iti notebookko nga scratch ko no agsursuratak iti sarita wenno salaysay.

            Ngem agsipud ta makitak ti importansiana daytoy… kaniak man wenno kadagiti agbasbasa… gapuna nga in-postko met laeng.

 

LEMUEL GACULA:  Saannak a baro iti daytoy a lugar agsipud ta ti puonmi—ti apongmi a lakay ket taga-Tamurong, Candon.

 

DANNY:  Ditoyka kadi Candon a naipasngay wenno idiay Sarangani?

LEMUEL:  Idiayakon Sarangani naipasngay agsipud ta ti tatang ken nanangmi ket napanda idiay Mindanao idi 1946.  So, idiaykamin a nayanak.

 

DANNY:  Daytoy kadi ti umuna a gundaway a pimmasiarkayo ditoy Ilocandia.

LEMUEL:  No agbakasionkami idi, agdiretsokkami idiay Sinait (Ilocos Sur) ken Banna (Ilocos Norte) agsipud ta ni baketko, taga-Sinait, ket ti nanangko ket idiay Norte—idiay Banna.  So, itaak la agpasiar ditoy Candon ta inimbitarannakami ni former mayor Grace Singson idi imay idiay Mindanao.  Kayatko ti agyaman kadagiti taga-Candon iti nabara panangpasangbayda kadakami.

 

TI PUON KAS ILOCANO

 

DANNY:  Kasano ti ramutyo ditoy Candon?

LEMUEL:  Kaniak, diak la unay (masurot) agsipud ta new generationkamin.  Basta daydi apongmi a lakay, taga-Tamurong.  (Kapin-anoyo ni Grace Singson?)  Daydi Dios-ti-aluadna a Dr. Ricardo Gacula ken ni Tatangko, ipagarupmi a second cousinda.

 

DANNY:  Kumusta idiay Sarangani?  Kunada ngamin, idi Mindanao ket nariribuk.  Kas maysa nga opisial ti probinsia, ania makunayo iti Sarangani?

LEMUEL:  Kayatmi nga ipakaammo kadagiti kakailian ditoy Ilocandia a ti Sarangani ket peaceful a probinsia.  Ti madamdamagyo a nagulo, adayokami idiay, Apo.  Ti kaadayomi ket kasla siguro Laoag-Manila.  Saankami nga apektado kadagita a gulo ket kayatko nga imbitaran ti tunggal maysa iti lugarmi tapno makitayo no ania ti ar-aramidenmi idiay Mindanao.

 

DANNY:  Nadamagko a sakbay a nabotosankayo a bokal ket nagbalinkayo pay a bise-mayor iti iliyo.

LEMUEL:  Actually, nangrugiak a konsehal, idi kuan, naaddaannak iti tsansa a nagbalin a bise mayor.  Ita ket maysa a bokal.

DANNY:  Ania ti impresionyo iti Candon?

LEMUEL:  Napaspas ti panagrang-ayna ta makitak nga adu ti tao ditoy.  Cooperative ken supportive ti tunggal maysa.

 

DANNY:  Agsublikanto pay ditoy, Bokal?
LEMUEL:  Ah, yes… siguro, frequent ton ti panagbisitak ditoy ta naam-ammokon ken nagkikitakamin iti nabayag dagiti birbirokenmi a kakabagyan.

 

NALAING NGA AG-ILUKO

 

DANNY: Sir, fluent ti panagsaoyo iti iluko.

LEMUEL:  Talaga a fluent ti ilukok.  Ta kayatko nga ipakaammo, kabsat, nga idiay ayanmi—Maitum ken Kiamba, sixty five percent (65%) ti Ilocano.  Ti mayor idiay Maitum—ni Mayor Yabes, taga-Sinait—ti mayor idiay Kiamba, ni mayor Martinez ket taga-Candon.

 

DANNY:  Iti bukodko a pannirigan, narang-ay ti probinsia ti Sarangani.

LEMUEL:  Iti panagrang-ay, siguro, mas advancekayo, as-asidegkayo iti kusina.  Idiay Mindanao, adayokami, ngem uray no kasta, ar-aramidenmi amin a kabaelanmi tapno kumamat iti panagrang-ay ditoy norte.

 

DANNY:  Kasano makapan idiay Sarangani?

LEMUEL:  Ti Sarangani ket masarakan iti General Santos City.  Ti General Santos City ti tengnga ti Sarangani Province.  Agpa-abagatanka, tallo a munisipio:  Maitum, Kiamba, Mangasim—daytoy ti umuna a distrito.  No iti amianan, isu ti Glan, Malapadan, Alabal ken Malungot.  Daytoy ti second district.  No umayka, ag-buska manipud ditoy agingga Manila.  From Manila to General Santos ket by air.

 

DANNY:  Kasano a nag-migrate dagiti Ilocano idiay Abagatan manipud ditoy Amianan?

LEMUEL:  Siguro, dagiti ap-appomi, nakitada ti Mindanao a nalawa ti dagdaga a di pay na-develop.  Agsipud ta ditoy norte ket adun ti tao ket nailiten ti para agrikultura, ket ammotayon dagiti Ilocano, mahiligtayo iti agrikultura, isu nga idiay ayanmi, makita a di nabatin iti progreso iti agrikultura. Ta ni Ilocano a talaga, nalaing nga agtrabaho iti daga.

 

DANNY:  Sir, agyamanak unay.

LEMUEL:  Thank you met.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s