NUEVA SEGOVIA, NAGKASANGAY ITI MAIKA-250 A TAWENNA ITI VIGAN CITY

 

            Dua gasut lima pulo a tawen ti napalabas, ti arkidiosisis ti Nueva Segovia ket masarakan iti Lallo, Cagayan.  Ngem idi Setiembre 7, 1758, daytoy ket nayalis iti laud nga amianan ti Filipinas, iti Vigan, Ilocos Sur.

            Daytoy ket babaen iti maysa a Royal decree nga inpayulog ni Ari Fernando VI ti Espania.

            Ket kagiddan iti panakayalis ti tugaw ti Nueva Segovia iti Vigan, naited met kaniana ti dayaw ken pribiliheyo a kas maysa a siudad.  Naipalaon daytoy iti surat a napirmaanna.

            Ket daytoy ti rinambakan itay nabiit ti Vigan City, Ilocos Sur ken ti arkidiosisis ti Nueva Segovia.  Naisayangkat ti simboliko a panangipaima da Mayor Maria Olivia Pascual ti Lallo iti krus kada Vigan City Mayor Eva Marie Medina, nga inimatangan met da Archbishop Ernesto Salgado.

            Kinapudnona, sakbay pay a nadanon daytoy a nakalalagip nga aldaw iti Nueva Segovia, nabayag metten a plinano daytoy ti siudad.  Nagturongda pay mismo idiay Lallo dagiti opisial ti Vigan ken dagiti sumagmamano a padi nga indauluan ti arsobispo tapno imbitaran dagitoy ken makalangen-langen dagiti umili ti nagtaudan ti arkidiosisis.

            Ket idi nadanon ti Setiembre 7, 2008, nagkaykaysa ngarud dagiti umili ti gobierno ti dua a lugar ken dagiti taga-Nueva Segovia.

 

MALEM TI PANAKARAMBAK

            Alas tres ti panakaisayangkat ti programa. Da Mayor Pascual, kadduana ti asawana ken dagiti opisial ken umili ti Lallo ti nagu-urnong idiay sungadan ti Vigan City… kasla naggapuda kampay idi idiay Lallo.  Awitda ti krus, nagnagnada a nagpalaud iti kalsada iti dike ti Vigan. 

            Iti saan nga adayo, iti dayta met laeng a kalsada, agur-uray met da Mayor Medina, dagiti opisial ti siudad ken barangay ken dagiti umili, agraman dagiti papadi ken deboto ti Nueva Segovia, sabtenda dagiti umili ti Lallo a nakaawit iti krus.

            Idi nagsabatda, inyawat dagiti umili ti Lallo ti simboliko a krus kadagiti umili ti Vigan. 

            Nagkukuyogda a nagnan a nagturong iti sanguanan ti city hall a nakaipasdekan ti marker a kas tanda ti selebrasion iti maika-250 a tawenna iti Vigan City. 

            Naibasa ditoy ti importansia ti daytoy nga aldaw.  Nainagurasionan ken pormal a naipakita iti publiko.

            Iti daytoy met laeng a pasken, nabigbig dagiti umili ti Vigan a nayanak iti aldaw iti Setiembre 7.  Manipud iti kalakayan ken kaubingan, nagturongda iti sanguanan tapno awaten ti medalia a kas panangbigbig kadakuada.

            Naawat manen ti krus, ngem iti daytoy a gundaway, dagiti panakabagi ti linteg ti Vigan ti nangbaklayen.  Nalabsan ti agdindinnamag a St. Paul Cathedral ti Vigan.  Nagsardeng ti parada iti sanguanan ti arsobispado ti Nueva Segovia.  Ditoy a naimuntar ti krus.  Ditoy met laeng a pormal a naisayangkat ti programa.

 

DAGITI MENSAHE

            “Dandaninak nagsangit!” Impalgak ni Arsobispo Salgado idi daytoy ket nagsarita iti sanguanan ti ginasut a tao. Inlawlawagna a daytoy ket saan a gapu iti ladingit no gapu iti ragsak a marikriknana.

            Innayonna a pakairamanan ditoy ti adu a bendision iti simbaan iti napalabas a tawtawen. Pakairamanan ditoy ti panakabalasiw ti simbaan iti adu a riribuk ken rigat.

            Linagip ti arsobispo ti maysa a panawen a dagiti simbaan ken konbento ti katoliko  ken inala dagiti papadi ti relihion nga Aglipayano.  Iti panagsaritana, nagyamananna ti korte suprema iti panakaisubli met laeng daytoy iti simbaan.

            Ket manipud met iti Nueva Segovia ket nagbalin a tallo ti arikiosisis a pakairamananen ti arkidiosisis ti Cagayan, ti Lingayen-Dagupan ken ti Nueva Segovia. Pakairamanan pay ditan ti nasurok sangapulo a diosisis iti agdama.

            Ket no adda man maymaysa a balikas a mangibaga amin dagitoy, isu ti “Panagyaman”. Ta tumibtibker latta ti pammati ken linnangin ti gobierno ken simbaan.

            Inyarigna pay ti gobierno ken simbaan iti riles ti tren.  Adagitoy ti mangaw-awit kadagiti tattao a nakalugan iti tren.  Saanda dagitoy nga agtupa no di ket agbinayabayda tapno saluadan ken tapayaen dagitoy.

            Pinasingkedan met daytoy ni Mayor Singson iti panagsaritana. Agsipud ta ti maika-250 a tawen ken anibersario ket nagbinnuligan ti gobierno ken simbaan.  Iti simbaan kas anibersario ti Nueva Segovia; iti Vigan kas pananglagip iti umuna a panagbalinna a siudad.

            Kinunana pay a ti panagtipon ti napalabas ken agdama ket mangipaay iti pagsayaatan dagiti umili.

            “Maparmek dagiti adu a karit ti panawen… inpapatitayo ti pananggun-od iti pagsayaatan ti agindeg iti Vigan ken Nueva Segovia… agkikibintayo ita, a mangsurot iti dalan nga iturong ti Apo.”

            Inlawlawagna a ti panagtinnulong ti dua a benneg ket adda ti umbilical cord ti ina iti ubbing tapno agkaykaysa dagitoy.

            Ket iti daytoy a gundaway, naminsan pay nga inbasa ti surat ti Ari ti Espania a panagbalin ti Vigan kas Siudad Fernandina de Vigan.

            Iti met biang Lallo, saan a panangisuko no di ket maysa a panangipakita iti respeto ken kinatulnog iti eklesiastika.

            Kinuna ni Mayor Pascual a daytoy ket panangitultuloy iti pagrebbengan iti katolisismo, kinunana.

            Nalukay iti riknada ti panangipaima iti krus kadagiti Biguenio a kas kinunana iti panagsaritana, “iti nagan dagiti umili iti Cagayan, nangruna iti Lallo, iyawatko ti replica ti kina-ebanghelio ti krus kas simbolo iti suporta ti umili iti diosisis ti Nueva Segovia.”

            Nupay adda idi iti ikotna, ngem inaramidda ti rebbengenda kas maysa a katoliko a mangipatpateg iti katolisismo, “pakalaglagipanyo daytoy kadakami,” kinunana, “kadakami iti Lallo, which is former Ciudad de Nueva Segovia.”

DAGITI AKTIBIDAD

            Kas kinunan ti mayor ti Vigan City, a daytoy a pagteng ket saanen a maulit pay iti daytoy a henerasion, agsipud ta no adda man dagiti sumarsaruno a panagrambak, isayangkto daytoyen dagiti sumarsaruno a kaputotan.  Ti sumaruno a 50 wenno 100 a tawen ket aramidenton dagiti appoko.

            Gapuna nga adda dagiti gannuat a naangay a daytoy ket saan laeng a makatulong iti agdama, no di ket pakalaglagipan dagiti sumaruno nga annak.  Pakairamanan ngarud kadagiti naaramid nga aktibidad ket dagiti sumaganad.

            Ti panakaimula iti agarup 2500 a seedlings iti amin a barangay iti Vigan City.  Daytoy ket mangipakita iti panangsalwad iti aglawlaw, dedikado ken napasnek a panangaywan iti natural a kinabaknang ti aglawlaw.

            Naaramid pay ti panangbirok iti umuna a naipasngay a maladaga iti Setiembre 7, 2008.  Ket nagasat ni baby Derick Dinand Borilla iti Cabaroan Daya, Vigan City, idi naipasngay daytoy iti alas singko iti agsapa, agsipud ta saan laeng a ti panangbisita kenkuana dagiti city officials ti linak-amna, no di ket dagiti regalo nga intugotda.

            Ngem kangrunaan ditoy ti scholarship grant iti University of Northern Philippines.  Kayatna sawen, nakaseguron ti panagbasana manipud iti pre-school agingga iti kolehiyo nga awan ti bayadanna.  Siguradon ti naraniag a masakbayan.

            Ket ti maikatlo ket ti panakaipasdek iti Buridek wenno Vigan Children Museum.  Ti kaunaan iti Ilocandia ken maikatlo iti Filipinas ket mangsuportar iti makunkuna nga intellectual curiosity dagiti ubbing babaen iti cultural conservation approach.

            Daytoy ti agbalin a balay dagiti ubbing tapno dida malipatan ti kultura ti maysa nga Ilokano. 

TI NUEVA SEGOVIA

            Ti arkidiosisis ti Nueva Segovia ket nabangon idi 1581 babaen ken Pablo Carreon idiay Tanap ti Cagayan, iti asideg iti Ibanag River.  Daytoy ket naipanagan iti maysa a daan a siudad ti Segovia idiay Espania. Ket idi Agosto 14, 1595 babaen kenni Papa Clemente VIII daytoy ket pormal a binangonna ket ni Miguel de Benavides ti umuna nga Obispona.

            Ngem gapu iti masansan a panagreggaay iti daga nga ayan iti karayan nga ayanna, malaksid pay iti kanayon a panakalayusna ken ti panagraira ti malaria iti daydi a panawen, naikalikagum ti panakayalisna.

            Ket idi Setiembre 7, 1758, babaen kadagiti umun-unan a kalikagum ni Obispo Juan dela Fuente Yepes, daytoy ket nayalis iti Ciudad Fernandina de Vigan.  Daytoy ket kas naibasar iti bileg ti Royal Decree nga inpayulog ni Ari Fernando VI tu Espania.

            Kadagiti a panawen, sakupen ti Nueva Segovia ti sibubukel nga amianan a Luzon.

            Idi Hunio 29, 1951, babaen iti panagannamong ni Papa Pius XII, nagbalin nga Arkidiosisis ti Nueva Segovia.  Ket manipud iti orihinal nga diosisis ti Nueva Segovia, dua nga arkidiosisis, 11 a diosisis, 2 a prelatures nullius, ken 3 nga apostolic Vicariates ti napataud ditoy.

            Iti agdama, ti sakupenna ket ti probisia ti Ilocos Sur, agingga iti diosisis ti Laoag City, Bangued,  ken Baguio City.  Pakairamanan met kadagiti vicariate na ket iti Bontoc-Lagawe.

            Ti kaunaan a nagbalin nga arsobispona ket ni Archbishop Santiago C. Sacho, sinaruno da Archbishop Juan C. Sison, Jose P. Sanchez, Orlando V. Quevedo, Edmundo M. Abaya ken ti agdama, Ernesto Salgado.

CIUDAD FERNANDINA

            Kas nadakamaten, babaen iti panakayalis ti Nueva Segovia iti Vigan, daytoy ti kangrunaan a tulbek tapno daytoy ket mabigbig a kas maysa a siudad.

            Napili ti Vigan, agsipud ta kadagiti a panawen, makuna a daytoy ti kapartakan ti panagdur-asna.  Babaen kadgiti agtultuloy a panagnaed dagiti Espaniol, napaspas a panagrang-ay iti linong ti impluensia ti Espania met laeng, ti pumigpigsa a bilegna iti ekonomia ken politika iti amianan, awan duadua a ti Vigan idi ti kasayaatan a pangiyalesan iti tugaw ti Nueva Segovia.

            Ket ditan, immuna a nagbalin a siudad daytoy.

            Iti naminsan pay ket nabasa ti dekreto iti Espaniol sa met la nayulog iti Iluko a kas naimandar iti Ari iti Espania a ni Ari Fernando VI.

            “Yantangay iti daytoy nga aldaw intedko ti pammalubos iti Obispo iti Katedral ti Nueva Segovia sadiay Filipinas ti panakabalin a mayalis ti pagobispuan manipud Lallo, probinsia ti Cagayan…

            “Itedko met iti lugar ti dayaw ken nagan ti maysa a siudad… maibilang ngarud a siudad manipud iti panakaipasdek ti Iglesia Katedral manipud ita ken iti agnanayon…

            “Kasta pay a mabalinna nga aramaten ti nagan a siudad iti amin a kasuratan ken lugar-publiko.”

            Daytoy iti sumagmamano kadagiti paset a naibasa kas naibasar iti insurat ni  Jose Ignacio de Goya Niche a sekretario ti Ari iti dayta a gudaway.

            Manipud ngarud idi, naawagan ti Vigan kas Ciudad Fernandina de Vigan kas pammadayaw iti agdama nga ari ti Espania.

            250 a tawen ti napalabas, tinakderan ti Vigan ti reputasionna kas sentro ti panagrang-ay iti amianan.

            Sumagmamano kadagiti nakabigbiganna kadagitoy ket dagiti sumaganad:

  • 1999—panakailistana iti World Heritage Sites and Monuments.
  • 2004 agingga ita – Cleanest, Greenest and Safest City in the North
  • 2007 ken 2008—Most child friendly City
  • 2008 – Best Agriculture and Fishery Council
  • Galing Pook Awardee for Best Practice in Governance

            Ngem no ania man ti Vigan ita, daytoy ket gapu ta dakkel ti inpuonan dagiti nagkauna a Biguena a nagnaed dita.  Insaganada, inplanoda ken in-arkitektoda ti Vigan para ita nga agdama, ken iti masakbayan ken kaputotanda.

            Kas kinuna ngarud ni Mayor Medina iti panagsarita: “no apay nga addaantayo ita iti namaris nga agdama, daytoy ket gapu ta dagiti ap-appotayo iti napalabas ti nadungngo a nangisagana tapno mapadasantayo daytoy ken tagipatgen.”

            Ket pudno, no pumasiarka iti Vigan ita, makitam pay laeng ti sigud a langa ti panawen… panawen, a dagiti Espaniol, Insik ken Hapones ket agdakdakiwas ken agnegnegosio a nangaramid iti Vigan City ita.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s