Stone Man Iti Baro A Panawen-I

 

“Apo, agtubo koma pay ti bato”: Tang Benjamin

No iti English, isuda ti literal a maaw-awagan iti Stoneman.

Isu ti pagbibiaganda, ti panagtiktik iti bato. Agbirokda iti bato a napintas ti klasena, isu ti tiktikanda nga in-inut, agingga a maalada ti bugasna. Agsipud ta ditoyda nga agsapsapul a pangsuportarda iti pamiliada.

Ima ken bisked ti pagsadagan. Awanen ti sabali. Agsipud ta dagiti makina koma nga aramaten ket saan a maikompable ditoy a trabaho. Ti pigsa iti bisked ti kasapulan tapno daytoy ti pangkali, pangtiktik ken pangbagkat kadagiti nagdarakkel a bato.

Kinapudnona, dagiti mannurat itoy a salaysay ket kinasapulan nga umuli iti naderraas a bantay tapno laeng makita ken madanon ti pagtiktiktikanda. Saan a nalaka ti umuli ti bantay, ta amangan no matulidka, ket adu ti batbato a pakaitim-ogan. No dika maisalat, nasayaat laeng no di natuktukkol ti paragpag.

Idi nakaulikami iti bantay a sakupen ti sitio Tagaytay, barangay Ambucao, Santiago, Ilocos Sur, umanal-alkamin. Naisarukod metten ti ima iti tumeng. Ngem nay-ayokami met laeng idi italiawmi ti imatang iti laud… anian a ngayed ti baybay no kitaen iti nangato a paset ti daga.

Iti sitio Tagaytay ngamin ti maysa kadagiti pagal-alaan iti bato a maaramid iti baldosa, alsong ken gilingan, kul-ong, almires ken dadduma pay. Ti dadduma a pagal-alaan ket iti barangay Apatot, San Esteban ken iti Suso, Santa Maria. Ngem iti sitio Tagaytay ti kadakkelan a pagalaan.

Bayat iti kaaddami iti baba, mangmangegmin ti kanaltiing ti dua a landok nga agpatpattit. Saan la maymaysa a disso, no di ket adu a disso ti ayan ti kanaltiing. Kayatna sawen, adu ti madama nga agal-ala iti bato.

Adda ti sinurotmi a nakali a bassit a desdes ti pasagad ngata. Kakalkali ta malasin a di met naar-aramat idi. Sinurotmi daytoy ket nadanonmi dagiti sumagmamano a tumitiktik ti bato ti Tagaytay

Ti Makali A Bato Iti Daga
BENJAMIN SABADO. Agtawen kanon iti 53, ngem iti panagkitami, naub-ubbing met ti langana ngem iti tawenna. Gapu ngata ta naisem ni Tang Benjamin, wenno gapu ngata ta iti inaldaw a panagtiktikna ti bato ket maay-aywanan ti bagina gapu ta nagpissukol ti pammagina.

No ar-arigen, nasayaat met ti trabaho, umuna, nalinong met ti pagtiktikan ta adda dagiti kayo ken anes a mabalin a paglinongan.
Manipud 1994, agtiktiktiken isuna. Uppat ti annakna, dua kadagitoy ti lallaki a kangrunaan a katulonganna ita iti panagala iti baldosa. Itoy a trabaho ngamin, saan a mabalin a maymaysaka, masapul latta dagiti kadduam iti trabaho.

Bigbigat pay laeng, isagsaganadan dagiti ramit a kasapulanda iti pala, tinidor ken bareta a pagkali iti daga; dungsol, maso, martilio, paet ken natirad a mulyi a pagtiktik, pagputed ken pagsalapsap iti bato.
Umulida iti bantay ket sapulenda ti bato a napintas a maaramid a baldosa. Dagitoy a bato ket paglinglingedan pay dagit umili idi maikaddua a gubat sangalubongan.

Adu a bato ti makita bayat nga umul-uli, ngem saan amin a bato ket mabalin nga alaen. Masapul a ti sapulenda ket ti napintas ti kalidadna a bato. Daytay napintas ti binggasna.

Ti napintas ti binggasna, kas kuna ni Tang Benjamin, ket daytay nasayaat ti panakasurotna, no tiktikan ket aglukat.

“No daytay tiktikam, aglukat a kasla libro… ‘tok’ kunana ket iti panaglukatna ket maay-ayoka pay a mangkita.” Panangilawlawagna.
Ngem ti napintas a bato ket saan a dayta masarakan iti rabaw iti daga. Saan a dagiti babassit a bato. Ti napintas a bato ket masapul a makali. Ti rabaw dayta a bato ket masapul a maikkat, ket ti un-unegna ket isu ti alaen. Mayarigman iti prutas ti napintas a bato, masapul a maukisan, agsipud ta iti unegna ket isu ti kasapulan laeng.

“No matumpongam ti napintas a kalidadna a bato, maayatanka, uray dika manganen.” Kinunana pay.

Kadagitoy napintas (agamarilio ti marisna) bato, daytoyen ti maala. No baldosa ti aramiden, tabasanda daytoy iti rukod a kasapulan dagiti agang-angkat kadakuada. Tallo ti rukod ti baldosa nga ar-aramidenda; 40″ by 20″, 12″ by 24″, ken 12″ by 12″.

Ngem siempre, saan amin ket baldosa ti order kadakuada. Addanto ti order a maaramid nga alsong, gilingan, almires, kul-ong, maaramid a sinanbalay ken dadduma pay a disenio. Depende iti order, isu ti alaenda.

Dagitoy a bato, umayton angkaten dagiti dealer. No makauli ti trakda iti bantay, nalaklaka laengen ti trabahoda. Ngem no saan, masapul nga awitenda daytoy nga isalog. Adda pasagad nga inaramidda tapno ditoy ti pangikargaanda. Isudanton ti mangguyod.

Ambucao Stone Craft Association
Daytoy ti gunglo dagiti tumitiktik ti bato. Nakakappengda ditoy tapno iti kasta, daytoy ti salinongda. Dakkel ti akem ti asosasionda, umuna, tapno makapagtiktikka iti bantay a pinalubosan ti Department of Environment and Natural Resources. Maikaddua, tapno makabirokka iti grupom nga agtiktik iti bantay.

Malaksid iti dayta, ti asosasion ti mangipagpagna kadagiti papeles tapno mapulobsanda nga agtiktik. Tunggal dua a tawen, masapul nga i-renewda dagiti papelesda ket ditanto metten a bayadanda dagiti kasapulan a mabayadan.

Ti agdama a presidentena ket ni Rodrigo Sabado, nga agnanaed met laeng iti isu a lugar.

Karaman kadagiti rebbengenda met ket ti panagmula ti kayo iti bantay iti pagal-alaanda iti bato. Malaksid iti dayta, ti reject a bato a maalada ket masapul a maisubli iti bantay.

Agsipud ta adu, aggugrupoda nga agtiktik iti bantay. Adda lima a grupo wenno ad-adu pay ti agbalbaldosa iti inaldaw. Iti ngudo ti lawas, no mano ti nalakuanda, isu ti pagbibingayanda. Saan met a bumaba iti P1,500 ti mabagi ti tunggal maysa iti inaldaw.

No ar-arigen, saan a bumassit ti order iti linawas. Uray iti tiempo ti panagtutudo ket isu nga isu ti order kadakuada. Ngem siempre, basbassit laengen ti maaramidda ta agtudtudo ket ngarud.

Ket iti ngudo ti lawas, makitantanto dagiti napagtutuon a baldosa a naipenpen iti pangalaan ti truck ti buyerda. No kabaelan ti trak nga umuli ti bantay, basbassit ti bannog dagiti tumitiktik, ngem no dina kabaelan, masapul nga isalogda dagiti bato babaen iti panangpasagad wenno panangmano-mano a panangbagkat.

Dagitoy ket maipanton iti barangay San Pablo, San Esteban, Ilocos Sur tapno ditoy ket masalapsapan wenno mapalinis.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s