Sonia Andaya, OFW

Awan ti sabali a kalikagumna iti panagbiag, no di ti panangilung-aw iti kinarigat ti pamiliana. Mapaglupos ti bolo a pagtaengan iti sementado a balay, mapagadal dagiti tallo nga annakna a mangitunda kadakuada iti naraniag a masakbayan, ken maikkan iti nalawa nga aangsan ti nagannak kenkuana.

Gapuna a saan a nagpangaddua idi indiayada kenkuana ti panagabroad, kas domestic helper idiay Lebanon. Ngem dina ninamnama, nga imbes a gloria ti malak-am, impierno ti mapadasanna.

Inanusanna ti rigat, ta kinarigat ti panagbiagda Bugbuga, Santa Cruz, Ilocos Sur. Nangruna no mapanunotna dagiti annakna: da Ronnie, Jessa ken ni Aldrin Andaya.

Agosto 1, 2005 idi napan idiay Lebanon maigapu iti panang-rekrut ti kalugaranna.

Iti umuna nga amona, napadasanna ti di napakan, ngem idi plinantsada ti tianna, ta dina kano naplantsa ti pantaloon ti amona a lalaki iti uneg iti maysa a minuto, pimmanaw isuna idi Setiembre 15, 2005. Idi immalis iti sabali nga employer, nakarkaru manen gayam ti linak-amna, ta dida la ngarud pakanenen, tungpaen ken kabilenda pay isuna. Napadasanna ditoy ti maikulong iti banio ken kuarto, maidarudom iti pader. Imbagada pay ti kastoy: “you crazy Filipino”. Ngem idi tinutukanda isuna ti kutsilio, nagsubli isuna iti agency idi May 25, 2006. Iti agency, napadasanna ti natungpa ken nabarikes. Nagbaliw iti employerna iti maikatlo a gundaway, ngem kaskasdi ta dita a napadasannan ti nagtalon: nagmula iti patatas, sili, kamatis ken dadduma pay. Ket gapu ta rigat met laeng manen ti laklak-amenna, ken danagna a patayenda isuna, idi Hulio 3, nupay nakadungdungrit, daga-daga ti bagina ken bagna, linibasanna ti amona a Lebanese a nagturong iti Philippine.

Iti panaglibasna, nakigtot idi pinugsitan ti taxi driver ti bangbanglo, kayatna gayam a ramesen, ket nupay agtartaray ti lugan, inlukatna ti tawa ket nagpukkaw ti tulong. Nagasat ta adda madre a magmagna iti dayta a gundaway. Intulodna isuna idiay Philippine Embassy.

Iti embassy, nagsakit iti tallo nga aldaw, masansan ti panag-collapsena, ket dandani nagbagtit. Pinakired laeng isunan dagiti padana a Filipina a biktima met laeng dagiti naranggas a Lebanese. Pinanunotna annakna nga agur-uray kenkuana.

Hulio 18, maited koman ti sueldo ket agawid koma payen, ngem naatap sa latta kenkuana ti gasat, ta idi Hunio 12, dita metten a nangrugi ti panakagubat ti Lebanon babaen kadagiti tropa ti Israel.

Kabayatan iti kaaddada iti simbaan Katoliko idiay Lebanon, tunggal adda agbettak a bomba ken magungon ti ‘yanda, adda agikkis a kadakuada, saan la nga agikkis, adda ti ag-collapse. Maysa kadakuadan ni Sonia.

Nakaru ti traumanan kadagiti Lebanese, ta tunggal agbettak ti bomba ti Lebanon, dita a kasla agsubli met iti panunotna ti panakaparparigatna iti ima dagiti nagbalin nga employerna. Ket tunggal adda mangegna a sarita dagiti Lebanese, manguyegyegen iti buteng. Ti dina napadpadasan kadagiti nagannakna ket doble ti rigatna iti ima dagiti dina kadaraan. Ket daytoy met ti umuna a gundaway a panakalak-amna dagitoy.

Gapuna, idi ibagadan dagiti mapagawid iti Pilipinas, ditan nga inprisintarna ti bagina, nagpakpakaasi isuna ta no agbayag pay ket amangan no agbagtiten.

Kaasi iti apo, maikapito ti naganna kadagiti 230 a mapagawid iti Filipinas. Iti kinaragsakna, naiyesngawna ti kastoy: “Agyamanak, Diosko”, ket kanayon ti panagkantana kadagiti nasantuan a kankanta.

Ket iti kinasipnget ti biagna, maysa a balasang ti nagbalin a nangipateg unay kenkuana, ta imbilangna isuna kas maysa nga ina. Kaanoman, dinanto malipatan ti nagan nga Junalyn Lunday, iti Baguio City.

Dina malipatan ti panangibilangna kenkuana kas kapatgan a kadaraan iti dayta a pagteng ti biagna. Dina malapdan ti agsangit kabayatan ti pananglagipna no kasano ti panangtulong kenkuana.

Uray idi agturongdan idiay Damascos, Syria, isuna ti nangtartarabay kenkuana, dina binaybay-an ti imbilangna nga ina. Nangkibin. Nangawit iti lupotna. Nangala ken nangpakan kenkuana.

Dina malipatan ti balikas daytoy: “Nanay, patibkerem ti pakinakemmo, panunotem dagiti anakmo. Dimo baybay-an dayta bagim.”

Idi makasangpet iti Villamor Airbase, kasla di mamati a makaawid pay isuna a sibibiag. Awan sundo. Ket idi makaala iti pagpletena iti OWWA, intero ti ragsakna ta makaawiden. Nagpaitulod pay iti Dominion Bus Line, ta dina ammo ti turturongenna iti Manila.

Alas singko iti bigbigat idi Hunyo 24, nakadanon iti balayda. Kasla di maibus ti luana iti dayta a gundaway, gapu iti ragsak, ta naarakupnan dagiti kailiwna unay a tallo nga anakna ken dagiti nagannak ken kakabsatna.

Adu ti saan a mamati nga addan isuna, agsasangitda a nakisabet kenkuana. Ta awanen ti nalukmeg idin a Sonia, ti nakitada ket nakuttong a Sonia nga adu ti piglatna. Maassianda kenkuana ta awan ti kuartana, ultimo ti bagna nga inyawidna ket nakadagdaga.

Saanna kayaten ti agsubli pay iti Lebanon wenno mapan iti sabali a pagilian, ta ti napasaranna ket dakkel a butengna. Kaykayatna nga agtalinaed ditoy ken pagserbian dagiti nagannak ken annakna.

Adda laeng maysa a kalikagumna… ti maited koma ti sueldona.

“Saan a balen ti panakaparparigatko, saan a balen ti panakamaltratok, ti kalikagumko laengen ket ti sueldok tapno adda pagsuportak kadagiti annakko.” Kinunana.

2 thoughts on “Sonia Andaya, OFW

  1. Courtesy call lang Ka Danny…

    Anian a kas-ang ti sagsagrapen dagiti ibilang ti Filipinas a Baro A Bannuar.

    Ngem, ania aya ti naynay nga adda iti pagiwarnakan? Ti kari ni Arroyo, 10M jobs, ngem tunggal adda press releases ti DOLE, nakasapulda ti baro a panggedan dagiti mayat nga apan sadiay ballasiw-taaw. Saantayon nga ikaso dayta brain-drain, nabayagen dayta a social crisis. Ti koma makita ket ti itden daytoy a panagkalkallautang iti bukod a pangimutektek iti biag ken biag ti familia.

    Kaatno aya a makapasiarak idta Candon aya tapno makadakulapko metten ti premiado a mannurat, Ka Danny?

  2. pagyamanak unay iti gundawaymo a pimmasiar iti nanumo a blogko.
    Agtagari ka latta apo no makasarsar-ongkayo ditoy Candon.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s