Ilocano Nga Outstanding Farmer ti Filipinas

Ni Mancielito S. Tacadena
Ladawan :Christopher Unciano

“Kasla diak pay laeng patien a siak ti napili nga Outstanding Young Farmer ti sibubukel a pagilian!”

Daytoy ti nakuna ni Romeo Yapit Jr. maysa a mannalon a tubo iti Purag, Sinait bayat ti panangipakitana iti tropeo nga inyawat ni Presidente Gloria Macapagal- Arroyo idi Oktobre 15, 2009.

Wen, ni Romeo, agtawen iti duapulo ket siam, ti maysa kadagiti mannalon a binigbig ti Departamento ti Agrikultura babaen iti GAWAD SAKA Awards itay napan a tawen gapu iti naisangsangayan a naaramidanna iti benneg ti agrikultura.

Inrugi ni Romeo ti nagtalon iti 2002 idi nagsardeng iti kursona a Mechanical Engineering gapu iti di napakpakadaan a pannakaidalit  ti amana a ni Romeo Sr. iti sakit.

Nagpanunot iti napintas nga imula tapno makaganar iti dakkel a saan a maabuso ti sustansia ti daga ken ti aglawlaw. Nasimbirna idi agangay a nasayaat a panguartaan ti panagmula iti agduduma a nateng iti sibubukel a tawen ken sandia no iti kalgaw ta  saan a kasapulan ti dakkel a puonan  ken saan a kas iti tabako ken mais a nalaing nga agsusop iti sustansia ti daga dagiti nadakamat a mula. Kadduana ni manongna a Jerome, minulaanda ti 8,000 metro kuadrado a taltalonda iti agduduma ti klasena a nateng kas iti tarong, kamatis ken dadduma pay.

Inrugina met ti nagusar iti organiko a ganagan ken pestisidio babaen iti panangipakatna kadagiti teknolohia a naadalna kadagiti taripnong ti mannalon nga inatenderanna. No apay a kinayatna ti nagusar iti organiko a ganagan, kinuna ti agkabannuag a mannalon a maab-abuson ti panagaramat iti komersial a ganagan a makaigapu iti itataud iti nadumaduma a sakit saan laeng a kadagiti mannalon no di pay ket dagiti tattao a mangan kadagiti produkto a napno iti kemikal. Maysa pay, asideg iti kabalbalayan ken adu a taraken adingo ti ayan ti talonda isu a saan a nasayaat ti agusar ditoy iti kemikal.

Ti SINEM ken SINEXT

Idi Hulio 26, 2008 inrusuat ti Parokia ni St. Nicholas iti ili a Sinait iti panangidaulo ti kura paroko a ni Rev. Albert Rabe ti maysa a taripnong dagiti mannalon. Maysa ni Romeo kadagiti nagatendar.

Ditoy a naisuro ti pananggaramid iti  Sinait Natural Effective Micro-organism (SINEM) a maysa kadagiti kangrunaan a kasapulan iti panagaramid iti organiko nga abono ken pestisidio ken SINait Extract  (SINEXT) a maus-usar iti adu a banag. Kastoy ti panagisagana iti SINEM kas nailawlawag iti pamphlet a nausar iti seminar:

Dagiti kasapulan

*Maysa a kilo ti organiko a bagas (mabalin pay nga usaren ti kamoteng kahoy wenno saba a dippig no awan ti organiko a bagas)

*Maysa a lawas ti kawayan a nagango (tay adda buko iti agsumbangir nga ungtona)

*Nadalus a manila paper

*supot a selopin

*plastic straw

*burisangsang (muscovado) wenno tagapulot

Ti panagisagana:

Lutuen ti bagas sa ikarga ti innapuy iti lawas ti kawayan. Balkoten ti kawayan iti manila paper sa pasukotan iti plastic a supot ngem mangibati iti sangkabassit a giwang a sumrekan dagiti buot.

Reppeten iti plastic straw tapno saan a mawarwar dagiti imbalkot. Mangkali iti abot a sangapulo ket dua a pulgada ti kaunegna ken umanay a pangipaiddaan iti kawayan (masapul a nalinong ken nadam-eg ti lugar). Gaburan nga umuna iti nagango a bulbulong ti kawayan sakbay a gaburan iti daga.

Kalpasan iti 7-10 nga aldaw, iyaon ti inkali tapno kitaen ti kasasaad ti innapuy iti unegna. No nagbalin a maris kiaw (yellow) nasayaat daytoy a pamataudan iti beneficial micro-organisms ngem no ngimmisit, ibelleng daytoy ket agaramid laengen iti sabali.

Ilaok ti innapuy nga addaan iti beneficial micro-organisms iti 1 a kilo a burisangsang sa ikabil iti container nga aglaon iti maysa ket kagudua a litro. Pagtalinaeden daytoy iti uneg ti 28 nga aldaw (fermentation period) ngem pasaray lukatan tapno sumngaw.  Ket daytoy ket aramaten a kangrunaan a ramen ti SINEXT.

Kalpasan ti 28 nga aldaw isaruno nga isagana ti SINait EXTract (SINEXT).

Dagiti Kasapulan

*200 gramo ti SINEM

*3 a kilo burisangsang/tagapulot

*100 litro a danum

Ti Pamay-an

Paglalaoken dagiti ramen iti maysa a container wenno burnay sa kaluban iti manila paper sa kaluban tapno saan a mastrek ti rugit. Bay-an daytoy iti uneg ti 21 nga aldaw para iti fermentation ngem lukatan iti kada tallo nga aldaw tapno sumngaw. Kalpasanna, mabalinen nga usaren daytoy ket mabalin nga usaren daytoy iti uneg ti innem a bulan.

Segun met laeng iti naiwaras a pamphlet, mausar ti SINEXT kas bioorganic fertilizer, pagpasuyot iti kulungan ti baboy tapno saan a naangot ken mapaksiat dagiti ngilaw ken lamok,  pagpainum iti manok ken dadduma pay a dingo kas antibiotics, pagpakiat iti insekto kadagiti mula a nateng (inayon laeng ti tricoderma T15, maysa nga innoculant a naggapu iti PhilRice), mausar a pagpasabong iti mula ken pagparupsa iti kinnan (enhance digestion).

Kinuna ni Romeo nga umanayen ti 20ml  ti SINEXT nga ilaok iti 16 litro ti danum a kargaen ti knapsack sprayer ket isu ti ipasuyotna kadagiti agduduma a natnateng a mulana ket presto nasustansia ken awan pagbutngam a mangan iti produktona.

Daytoy ti kangrunaan a nagbiliban dagiti evaluators ti salip ken nangitandudo ken ni Romeo tapno mapili kas Outstanding Young Farmer ti pagilian a Pilipinas idi 2009.

Panangpreserba iti Kamatis babaen ti Taep

Adda dagiti gundaway nga adu unay ti suplay ti kamatis aglalo no adu met dagiti mannalon nga agmula. Mangitunda met daytoy iti panagsuek ti presio ti kamatis ket pasaray P2 laengen ti paggatangda iti kada kilo. No dadduma malunglungsot laengen dagitoy kadagiti igid ti taltalon ket awanen ti maaramidan pay ni mannalon no di ti mangkudkod iti di  met nagatel a teltelna.  Maysa ngarud a wagas ti pinadas ni Romeo tapno mapaginad ti panagluom dagiti mulana a kamatis.

Usar ti taep, sinalansanna dagiti bunga ti kamatis sana ginaburan dagitoy iti taep. Pinadasna met a ginaburan iti napadapo a taep ti dadduma. Ti resulta, napreserba dagiti bunga ti kamatisna. Ti berde a bunga a ginaburanna, lumlumdag pay laeng kalpasan ti lima a bulan. No dua piso laeng ti presiona idi arintapusen ti kalgaw ay ket nalakonan iti P20-P80 iti bulan ti Agosto-Oktobre a tiempo ti panagtutudo.

Itay napan a tawen, nakaganar ni Romeo iti di nakurkurang ngem P30,000 iti maysa a tonelada nga impreserbana malaksid a naaddaan pay ti pamiliana iti libre a kamatis uray pay iti saanen a season ti kamatis. Nangitunda ngarud ti naimballaigian nga eksperimentona iti nayon a ganansia a no saanna koma a naaluadan, mabalin a nakalugianna iti dakkel.

Naamuanna pay iti eksperimentona a tay  kamatis a maaw-awagan iti “diamante” ti kapintasan nga ipreserba.

Dadduma pay a mulana

Sabali pay a pagganganansiaan ni Romeo ti mulana a sandia. Itay sakbay ti baro a tawen, inapitna dagiti bunga ti mulana a sugar baby a sandia iti talon nga addaan iti kalawa a 3,000 metro kuadrado.

Gapu ta nagusar iti SINEM ken SINEXT, nakagastos laeng daytoy iti P5,000 a pinaggatangna iti bukel, gasolina a naaramat iti panagsibog, ganagan ken pestisidio. Idi maikissayna ti gastosna, mapan a P60,000 ti netona. Ita, daddanina manen mailako ti pasarunson a mulana iti daga nga aglawa iti 1,000 a metro kuadrado.

Adda pay tarong a mulana a makatawen a pagap-apitanna iti ilakona. Ti ar-aramidenna? Dina itulok a matikagan. Uray namagan ti daga ken mangrugin nga aglaylay itultuloyna latta a tartaripatuen ken sibsibogan ket agtultuloy met ti panagbungana isu a maisambotna latta iti kangina ti tarong. Kas iti dadduma a mulana, agus-usar met laeng daytoy iti SINEM ken SINEXT kas ganagan ken pestisidio.

Ala padasenyo man met dagiti teknolohia nga ar-aramaten ni Romeo bareng maipada kay met kenkuana a makaganansia iti dakkel.

Photos

  1. Ni Romeo Yapit iti tennga ti kataronganna nga agmakatawenen nga ap-apitanna.
  2. Ipakpakita da Romeo ken ni manongna a Jerome dagiti bunga dagiti mulada a sugar baby a sandia.
  3. Kadua ni Romeo ti autor a mangam-amiris iti bunga ti kamatisna a diamante.
  4. Bitbit ni Romeo ti tropeona iti pannakapilina kas Outstanding Young Farmer iti GAWAD SAKA Regional ken National level.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s