BARO A LAWAG

 

Da Esoj Ken Airam Iti Baro a Lubong

1.  NALAMIIS idin ti umappuyot a pul-oy ti angin-amianan iti sibubukel a rehion ti Ilocandia.  Desiembre ngaminen, ket umukuoken ti lam-ek nga umarakup a kasla makipagmaymaysa iti panangsarabo iti espirito ti paskua.

     Ti oras:  2135pm;  aldaw:  Domingo;  tawen:  2054

     Iti di unay nalatak nga ili a San Juan, La Union— adda agassawa nga aglingling-iten iti bannogda a magmagna.  Ti babai ket nakaabungot iti tuallia, madlaw ti pakka-pakkang a panagnana.  Masikog!- ket agpaspasikalen ti tianna.  Kakuyogna ni lakayna a mangas-assibay kenkuana.  Ngem kasla di umanay ti nabatbati a pigsada a dumanon iti nawatiwat pay a kilometro a ‘yan iti kaasitgan nga ospital.

     Ti lalaki ket managan Esoj, kaputotan dagiti tartaraudi a karpintero iti daytoy a panawen nga aw-awagan dagiti Ingles a Humane Technology Era (THE).  Apsay ti buokna a tumingtinggaw iti kinangisitna.  Ti kudilna ket maris iti daga.  Kasla kanayun a nakasipot ti timmingraraw a matana.  Di makuna a suriab ngem di met makuna a natundiris ti agongna.

Continue reading “BARO A LAWAG”

DANGILEN

(i)

Ti dara iti bagim ket kasla obra maestra a pinta. Naipeltapeltak daytoy iti amin a paset iti bagim—manipud ulo agingga saka. Agtedtedted. Nagmantsa daytoy manipud kadagiti nagpusisit a dara iti tengnged, ulo wenno barukong ti kabusor ngaq inugedam babaen iti badangmo; ti dadduma ket manipud kadagiti sugat a gapuanan ti natadem a talunasan a naiwa iti lasagmo.

Ngem awan butengmo—ad-adda a timmuredka iti mariknam nga apgesna. Ta sika ni Dangilen, ti maingel a manakigubat ti Sayao.

Didaka kabaelan a parmeken dagiti kabusoryo a tribu ti Saggayeng.

Kas daytoy manakigubat ti Saggayeng nga addan iti likudam a mangtagbat kenka, insigida nga insanggam ti talunasan nga iggemmo. Naggubbuay iti rissik ti nagdinamgis a dua a landok, ken iti nasinggit nga uni ni patay. Ket iti guyodmo iti buneng sa inrukobmo ti bagim nga inwasiwas ti imam a nakaiggem ket apagisu iti tian ti kabusor. Iti panakaiwana ket dandani rimmuar ti bitukana. Nasiputam ti parsiak ti dara manipud ngudo ti buneng a naipilkat iti sabong ti maysa a lanut a nakabitin iti sanga iti puon ti kayo a sagat.

Continue reading “DANGILEN”

Balligi (Ni Dalusapi)

            KINURAYKAYNA ti daga iti amin a pigsana, ket nagalikubeng ti tapok.  Nangnamnama iti taraonna daytoy a bigat.  Ngem awan nakitana uray maysa a bagas wenno tipping ti irik a mabalinna a tuktuken.  Inulitna manen ti panangisagad-sagad iti ubbing pay a sakana, ngem kaskasdi nga awan.  Nagpasango bassit ta bareng adda ti nagaburan ditoy a di nakita dagiti immun-una ngem isuna.  Ket idi insikkadna manen ti sakana, anian a ragsakna idi masiripna ti kaguddua-bukel ti bagas.  Dinardarasna nga inasitgan tapno sippiten.  Ngem idi kuan, nariknana laengen nga adda ti agdardaras a dimmuklos kenkuana.  Ket narikna laengen ti nasanniit a sippit  a nailipit iti tengngedna.

Continue reading “Balligi (Ni Dalusapi)”

Bagnos

Siak ni Imeldo Okingan, inaywanan ken sinappuyot ti kabakiran ti bambantay,  pinadakkel ti bakras ti aw-away, ken tinenneb ken minuli ti sursurong.  Ti abalbalayko ket ti panagkulambitin kadagiti lanut iti darakkel a kaykayo.  Ti ray-awko ket ti panangkamat kadagiti alingo ken abuyo.

     Ti tawenko?  Diak ammo!  Kuna ni Amang Bannua a dina kaugalian ken nagtaktakan ti panangipapel iti kanagananmi iti Local Civil Registry, agraman ti sabsabali pay a sangapulo a kakabsatko.  Bukbukodko ti nangi-rehistro iti bagik ta kinasapulak idi agadalak iti sekondaria.  Pinugpugtuak lattan ti tallopulo a tawenkon.  Kuna ngamin ni Amang nga addan tallopulo a layus a pinalabeskon iti karayan Amburayan.

     Karayan Amburayan?  Kuna ti mistrak iti Social Studies a dagiti lugar nga adda iti igid iti karayan ti ad-adda a dumur-as, kas koma iti karayan Tigris ken Euprates ti nangpadur-as iti Babilonia ken Sumeria.  Ngem diak mamati!  Ta apay?  Apay ngarud a di met dimmur-as ti lugarmi a Sugpon?

Continue reading “Bagnos”

TUGOT

(i)

            DAYTOY gayam ti daga ti puonmo Emmanuel Gacula: daytoy ti nakunak idi makitak  iti umuna a gundaway ti lugarko a Tamurong.  Addaak iti igid iti baybay, ket insigida nga inarakupnak ti agkabanuag nga angin, a kasla ibagbagana:  “rukodem iti matam, apok, ti asul a baybay iti laud… kasta ti panangur-urayko kenka a sumuknad iti nagtaudan ti tugotyo nga Ilocano iti Mindanao.” 

     Kayatko a miraen iti dayta a malem ti naannad nga ilelennek ti init.  Ngem ad-adu pay gayam ti buya nga agur-uray kaniak.  Kasla maysa a komedia ti garaw dagiti mangngalap iti panagaramatda iti sabuag tapno agkalap iti sisiaw ken banglut.  Maysa nga obra maestra ti talentoda— no kasanoda ammuen nga iti dayta gumawgawawa a dalluyon nga umagek iti  kadaratan ket adda dagiti ikan nga aglillili ditoy.

     Ket manen, kakabsat, maidiligko ti buya ti takdang ti nangpasangbay kaniak a daga iti daga a nakayanakak.

Continue reading “TUGOT”

PAMILIA

(i)

          KAS maysa a natakneng ken pagwadan nga ama, awan ti sabali nga inarapaapmo, Rufino Viduya, no di ti naragsak ken nasayaat a danggay ti pamilia.  Makitam ni Sofia nga asawam, nakaisem a mangas-asikaso iti pammigatyo, wenno bayat a dumdumngeg kenkuana dagiti anakyo iti balakad nga agsingsingpetda.  Sika, kas padre de pamilia, ragsakmon ti tunggal agek manipud kenni baketmo ken dagiti annakyo:  da Gerald, Ana Marie, Rolando, Christian, Madelaine, ken Mara Sofia.

          Ngem apay met ngamin a ti panawen ket panagbaliw ti kasinginna, ket sumurot metten dagiti nararagsak a kanito a no mabalin koma ket agbati lattan a paset ti biag.  Apay a dumanon ti oras iti biag nga indayonennaka ni lagip iti napalabas ta dinto pulos masublian pay.

         “Lakay, patibkerem ti bagim.  Kabaelam dayta!”

            Manon, aya, a kalgaw ti limmabas iti biagmo?  Ket no dika agriro, innem a pulo ket siam a baro a tawen ti pinasangbaymon iti biagmo.  Iti kasasad ita dagiti annakmo iti sosiodad ken gobierno, adda pay kadi kalikagummo?  Ap-apalanda ti naragsak a pamiliayo a naikanbas iti  nagbanagan dagiti annakmo.  Manon, aya ti naawatmo a panangbigbig iti panangidalanmo iti pamiliam?  Adun.  Adda naggapu iti Parish Pastoral Council, Lion’s Club, Local Government Unit ken dadduma pay nga organisasion iti gobierno ken pribado.

          “Kunakto met ngamin a dimo unay palalluan dagiti natataba a taraun.  Natangken met ngamin ti ulom no dadduma.”

          Awanen ti kalikagumam pay itoy a biag.  Dagiti innem nga annakmo ket modeloda iti kagimongan.  Uray maysa kadakuada ket di agar-aramat iti maiparparit nga agas.  Adda panagbutengda iti Dios gapu ta ubbingda pay laeng ket agkukuyogkayon a makimisa iti tunggal bigat iti aldaw iti Domingo.  Naipasagepsep kadakuada ti na-Kristiannuan a banag.

  Continue reading “PAMILIA”

APONG ILYAN, AGKALKALESA

(I translated the short story in Tagalog, check out the apong-ilyan-tagalog. In English, avail the service of translate.google.com)

Prologo

UBINGAK pay laeng, makitkitakon ti panagkalkalesa ni Apong Ilyan ditoy Candon; municipalidad pay laeng idi ken di pay masarmingan ti panagtubo dagiti darakkel a nagan ti negosio. Aguray iti pasahero idiay sanggaan iti bario San Pedro sana itulod idiay ili, iti nakipet a kanto iti nagsuopan ti Gaerlan ken Pascua street.

Adduda pay idi: maymaysana itan.

Awan pamiliana, ken dina napadasan ti naaddaan iti asawa. Ni laeng Kalakian ti kabbalayna iti kubo a naipasdek iti nalengleng a sitio ti Barangay Paras. No apay a di nagassawa, isu ti palimedna agpapan ita, ipagarupko lattan a ti deperensiana iti panagna (agsipud ta pil-ok) ti kangrunaan a makagapu.

Adayon a kabkabagiak, ngem nairuamen ti ti ‘apong’ nga awagko kenkuana: kasinged ngamin daydi Apong Andong a tatang ni tatangko. Itugtugotdak no mapanda agruot iti tabtabukol wenno galung-galot iti kataltalunan… ubingak pay idi.

Continue reading “APONG ILYAN, AGKALKALESA”

Create a free website or blog at WordPress.com.

Up ↑